Zaginione mogiły I Wojny Światowej

Gmina Koniusza w 2025 roku uzyskała dofinasowanie w wysokości 100 000 zł (całkowita wartość zadania 125 000 zł), w ramach PROGRAMU RZĄDOWEGO Groby i cmentarze wojenne w kraju ze środków finansowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, na realizację projektu pod nazwą „Zaginione mogiły I Wojny Światowej”.

Projekt „Zaginione mogiły I Wojny Światowej” realizowany jest przez Gminę Koniusza, Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Stowarzyszenie Bojowe Schrony Proszowice. Stowarzyszenie Bojowe Schrony Proszowice realizuje wszystkie prace w trakcie projektu w formie bezpłatnego wolontariatu.

Celem projektu jest potwierdzenie lokalizacji i odnalezienie mogił oraz cmentarzy wojennych znajdujących się na terenie gminy Koniusza. Obiekty te powstały podczas starć w trakcie I Wojny Światowej w 1914 r. Docelowo, po dopełnieniu wszelkich procedur, planowane jest przeniesienie odnalezionych pochówków na wspólny cmentarz wojenny.

Wstępne lokalizacje mogił wyznaczane są na podstawie dostępnych danych archiwalnych oraz map inwentaryzacyjnych pobojowiska wykonanych w 1915 r., na których zaznaczono istniejące w tym czasie mogiły i cmentarze wojenne. Miejsca te weryfikowane są na podstawie zdjęć lotniczych i możliwych do zaobserwowania wyróżników w terenie. Na obszarze gminy Koniusza takich lokalizacji jest ponad 70 – spoczywa w nich od kilku do kilkudziesięciu poległych.

Badania terenowe polegały na różnych formach weryfikacji istnienia mogił – wykonaniu nieinwazyjnych badań geofizycznych, poszukiwaniach powierzchniowych z użyciem wykrywaczy metali, pobraniu próbek z odwiertów, a także wykopaliskowych badaniach archeologicznych. Wszelkie prace odbywały się w porozumieniu z właścicielami gruntów oraz w takich okresach, aby nie zaburzać upraw rolnych.

W przypadku mogił zlokalizowanych na terenach prywatnych, potwierdzonych w trakcie badań, zostaną podjęte dalsze czynności polegające na skierowaniu wniosku o pozwolenie na przeprowadzenie ekshumacji do Instytutu Pamięci Narodowej. Po uzyskaniu stosownej zgody mogiły te zostaną ekshumowane, a polegli przeniesieni na wspólny cmentarz wojenny.

W 2025 roku przeprowadzono badania wykopaliskowe na terenie miejscowości Wronin i Szarbia, jak również badania nieinwazyjne lub powierzchniowe na terenie miejscowości Biórków Wielki, Biórków Mały, Wronin, Wąsów, Siedliska, Glewiec, Glew, Czernichów, Wroniec, Wierzbno, Szarbia. W trakcie prac wykopaliskowych zlokalizowano dwie mogiły zbiorowe – w Szarbii oraz we Wroninie, jak również dwa cmentarze wojenne w tych miejscowościach. Szczegółowe wyniki prowadzonych prac zostaną przedstawione po ich opracowaniu, a odnalezione przedmioty po odpowiedniej konserwacji zostaną przedstawione na wystawie tematycznej w Izbie Pamięci w Karwinie.

W przypadku pochówków zlokalizowanych na terenach publicznych, mogiły zostały odpowiednio oznakowane i zabezpieczone. Mogiły zlokalizowane na terenach prywatnych przewidziane są do przeniesienia na wspólny cmentarz wojenny.

W ramach realizacji projektu odbyły się również różnego rodzaju wydarzenia: dzień otwarty na wykopaliskach, rajd rowerowy w formule otwartej, żywe lekcje historii dla uczniów i szkolenia dla nauczycieli, a także konferencja podsumowująca. O projekcie informowały lokalne media oraz portale tematyczne. Podsumowanie realizacji projektu zostało również przedstawione w wydanej broszurze tematycznej, która dostępna jest w Izbie Pamięci w Karwinie.

Dziękujemy właścicielom gruntów, którzy w 2025 roku udostępnili swoje tereny umożliwiając przeprowadzenie badań – dzięki temu realizacja projektu była możliwa do wykonania.

Zachęcamy właścicieli gruntów do współpracy w ramach realizowanego projektu w latach kolejnych. Lokalizacje cmentarzy są znane odpowiedzialnym za nie instytucjom i planowane jest objęcie ich ochroną. Wszelkie działania prowadzone w ramach realizacji projektu są finansowane z pozyskanych środków zewnętrznych lub wykonywane w formie wolontariatu. Właściciel gruntu nie ponosi w tym wypadku żadnych kosztów, które musiałby ponieść np. chcąc realizować na takim terenie inwestycje.

Razem przywróćmy szacunek żołnierzom poległym w walkach na naszych terenach, w tym także Polakom walczącym w armiach zaborczych!